W sprawie limitu poboru wody

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. — Prawo wodne (Dz.U. z 2025 r. poz. 960), dalej „Prawo wodne”, zawiera regulacje prawa powszechnie obowiązującego, w której dla określenia parametru ilościowego wody przyjęto m³ jako jednostkę objętości w układzie SI (międzynarodowy układ jednostek miar). Limit poboru wody, średniorocznie 5 m ³ na dobę, określony w Prawie wodnym w ramach zwykłego korzystania z wód, nie został ustalony na podstawie norm zużycia wody, lecz wynika z możliwości środowiska do odnawiania zasobów wodnych. Ustalenie limitów zużycia wody w przeliczeniu na DJP może być jedynie pomocne dla podmiotu przy szacowaniu wielkości zapotrzebowania na wodę w celu określenia ilości pobieranych wód we wnioskach o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego. Wydaje się, że obecnie przyjęte rozwiązanie oraz regulacje prawne są najbardziej optymalne, jasne, czytelne i nie powinny budzić wątpliwości interpretacyjnych.

Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie na bieżąco i stosownie do potrzeb dokonują wymiany informacji z Wojewódzkimi Inspektorami Ochrony Środowiska w ramach współpracy między organami administracji publicznej. Należy zaznaczyć, że Wody Polskie nie prowadzą ewidencji wszystkich gospodarstw rolnych korzystających z zasobów wodnych. Prowadzona jest ogólna ewidencja podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za usługi wodne.

Z art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa wodnego wynika próg poboru wód podziemnych wynoszący średniorocznie 5 m³/dobę, tj. ilość wody, jaką właściciel gruntu może pobierać w celu zaspokojenia potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub własnego gospodarstwa rolnego w ramach zwykłego korzystania z wód, niewymagającego pozwolenia wodnoprawnego. To rolnik, jako podmiot korzystający z wód, w przypadku stwierdzenia przekroczenia warunku zwykłego korzystania z wód, zobowiązany jest do uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na usługę wodną, polegającą na poborze wód podziemnych bądź powierzchniowych, co wiążę się z koniecznością ponoszenia opłat za usługi wodne.

Podmioty obowiązane do ponoszenia opłat za usługi wodne składają oświadczenia, o których mowa w art. 552 ust. 2a pkt 2 Prawa wodnego. Tym samym w obecnym stanie prawnym, organy Wód Polskich wchodzą w posiadanie informacji o dokładnej ilości poboru wód z danego ujęcia dopiero w przypadku, gdy podmiot z niego korzystający uzyska pozwolenie wodnoprawne i wypełnia obowiązek składania ww. oświadczeń lub w wyniku kontroli gospodarowania wodami, czy po otrzymaniu ustaleń pokontrolnych innego organu administracji publicznej (tj. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska).

Jednostki Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie nie mają ustawowego obowiązku informowania wszystkich podmiotów mogących korzystać z zasobów wodnych o ewentualnej konieczności uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na takie działania w przypadku przekroczenia progu wskazanego w art. 33 ust. 4 pkt 1 Prawa wodnego. Stosowne informacje są udzielane na bieżąco przez pracowników Wód Polskich w przypadku zapytań pisemnych, telefonicznych czy mailowych. Pomimo braku ustawowego obowiązku informacyjnego, Wody Polskie podejmowały działania informacyjne dotyczące poboru wód na potrzeby prowadzenia działalności rolniczej. W tym celu została opracowana i opublikowana broszura informacyjna ^l. Ponadto, przed wejściem w życie zmian wynikających z ustawy z 13 lipca 2023 r. o rewitalizacji rzeki Odry (Dz. U. poz. 1963), dyrektorzy Zarządów Zlewni Wód Polskich, jako organy właściwe w sprawie ustalenia opłat za korzystanie z usług wodnych, podjęli działania informacyjne w odniesieniu do podmiotów korzystających z usług wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, w przypadkach gdy z treści oświadczeń podmiotów obowiązanych do ponoszenia opłat za usługi wodne wynikało, że dany podmiot nie posiada ważnego pozwolenia wodnoprawnego (tj. w przypadkach gdy podmiot składał oświadczenia zgodnie z art. 552 ust. 2a Prawa wodnego, ale w ich treści oświadczał o fakcie korzystania z usług wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego — a co za tym idzie ponosił do końca 2023 r. opłaty podwyższone za usługi wodne z tego tytułu). Zgodnie z art. 472aa ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, administracyjnej karze pieniężnej podlega kto wbrew przepisowi art. 389, art. 394 ust. 1 lub art. 425 ust. korzysta z wód, wykonuje urządzenia wodne, roboty w wodach lub inne działania wymagające odpowiedniej zgody wodnoprawnej, bez odpowiednio pozwolenia wodnoprawnego lub pozwolenia zintegrowanego, zgłoszenia wodnoprawnego lub oceny wodnoprawnej.
Aktualnie trwają prace analityczne mające na celu usprawnienie procesu składania wniosków oraz kompletnej dokumentacji w sprawie udzielenia pozwoleń wodnoprawnych, w tym z użyciem platformy e-Wody.

W związku z powyższym ciężar gatunkowy naruszenia prawa, polegający na korzystaniu z usług wodnych bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego, jest bezsprzecznie znaczący. Wynika to z faktu, że korzystanie z takiej usługi wodnej wymaga posiadania ważnego pozwolenia wodnoprawnego oraz ponoszenia opłat za usługi wodne. Natomiast samo pozwolenie wodnoprawne stanowi instrument zarządzania zasobami wodnymi i ma na celu ochronę tych zasobów przed zanieczyszczeniami oraz niewłaściwą lub nadmierną eksploatacją. Długotrwałe zaniedbania podmiotów działających wbrew obowiązującemu prawu nie może stanowić podstawy do dalszego upraszczania dostępu do zasobów wodnych bądź umorzenia wcześniej nałożonych kar, czy też zmiany przepisów prawa w tym zakresie. Jak wskazano wyżej, obowiązujące regulacje nie wynikają z arbitralnej decyzji ustawodawcy, lecz są powiązane przede wszystkim z możliwościami środowiska do odnawiania zasobów wodnych. Dodatkowo, należy mieć także na uwadze fakt utrzymującej się suszy hydrologicznej, która zmusza do jeszcze bardziej racjonalnego gospodarowania tymi zasobami — dla dobra ogółu społeczeństwa.