MKiŚ o energetyce prosumenckiej

Wraz z rozwojem energetyki prosumenckiej, rosną także wyzwania jakie stoją u progu wejścia w kolejny, naturalny etap rozwoju sektora. Jest nim m.in. konieczność większej integracji rosnącej liczby mikroinstalacji z systemem elektroenergetycznym. Oznacza to, że do zapewnienia dalszego rozwoju energetyki prosumenckiej potrzebny jest elastyczny system elektroenergetyczny, w którym istnieją zachęty do częściowego przesunięcia zapotrzebowania na energię na godziny pozaszczytowe. System net-billing zachęca prosumentów do większej autokonsumpcji energii i do pobierania energii wtedy, kiedy jest tańsza, a więc wtedy, gdy nie ma problemów z pokryciem zapotrzebowania na moc.

Przepisy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (tzw. dyrektywa rynkowa), wskazują, że odejście od wytwarzania energii w dużych, centralnych instalacjach wytwórczych i przechodzenie na zdecentralizowaną produkcję energii elektrycznej w rozproszonych źródłach odnawialnych, wymaga dostosowania obecnych zasad obrotu energią elektryczną oraz zmian w aktywności uczestników rynku.

W tym kontekście, konsumenci oraz odbiorcy aktywni, w tym prosumenci, odgrywają istotną rolę w dążeniu do osiągnięcia elastyczności niezbędnej do dostosowania systemu energii elektrycznej, opartego na energetyce rozproszonej. Dyrektywa rynkowa obliguje państwa członkowskie UE do zapewnienia odbiorcom końcowym możliwości uczestniczenia oraz czerpania korzyści z ich bezpośredniego uczestnictwa w rynku energii elektrycznej, w szczególności przez dostosowywanie swojego zużycia energii w odpowiedzi na sygnały rynkowe. Ponadto, art. 15 ust. 2 lit. e  Dyrektywy rynkowej zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia odbiorcom aktywnym, w tym prosumentom, uprawnienia do sprzedaży energii elektrycznej we własnym zakresie, a także wprowadza obowiązek ponoszenia opłat sieciowych odzwierciedlających rzeczywiste koszty oraz osobnego rozliczenia w zakresie energii wprowadzanej i pobieranej z sieci (art 15 ust. 4 dyrektywy rynkowej).

Dodatkowo, Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych w art. art. 21 ust. 2 lit. a) i d) (tzw. dyrektywa RED II) nakazuje wdrożenie przez państwa członkowskie systemu, w którym prosument ma prawo do sprzedaży wytworzonych nadwyżek energii elektrycznej. Wynagrodzenie za sprzedaż ma odzwierciedlać wartość rynkową wprowadzonej do sieci energii elektrycznej.

Wprowadzony system rozliczeń pn. net-billing był jest zatem niezbędny, aby dostosować regulacje prosumenckie do ww. wymogów prawa UE.

W kwestii opłacalności instalacji w systemie net-billing informuję, że dla uczestników rynku w formule net-billing nie jest kluczowa ilość wyprodukowanej energii, tylko jej wartość, która zmienia się w zależności od godziny w ciągu dnia. Gdy energii jest dużo, np. w słoneczne południe, jej rynkowa cena jest niska. Gdy jest jej mniej (np. wieczorem) cena energii rynkowa rośnie. Należy podkreślić, że system rozliczeń net-billing jest korzystnym systemem rozliczania prosumenta energii odnawialnej, pod warunkiem dążenia do jak najwyższej autokonsumpcji wyprodukowanej energii.

W celu zwiększenia opłacalności inwestycji w mikroinstalację fotowoltaiczną, prosument może podjąć decyzję o gromadzeniu wyprodukowanych nadwyżek energii w magazynie energii elektrycznej, tak aby uniknąć wprowadzania tej energii do sieci elektroenergetycznej w okresach szczytowej podaży, gdy jej cena jest najniższa. Zgromadzoną w magazynie energię prosument może wykorzystać w czasie, gdy instalacja nie produkuje energii, unikając w ten sposób jej kupowania od sprzedawcy. Takie postępowanie istotnie podniesie opłacalność systemu rozliczeń net-billing.

Nadmienię, że w II kwartale 2026 r. planowane jest uruchomienie przez NFOŚiGW nowego programu „Dofinansowanie przydomowych magazynów energii”, z którego będą mogli skorzystać również rolnicy będący prosumentami. Priorytetem będzie wsparcie magazynów energii oraz rozwiązań zwiększających autokonsumpcję. Obecnie program jest już po fazie konsultacji społecznych.

Dodatkowo, w ostatnim czasie wprowadzono zmodyfikowane zasady rozliczeń w systemie net-billing, które istotnie poprawiają opłacalność całego systemu. Między innymi:

– wprowadzono tzw. „współczynnik korekcyjny 1,23”, który podnosi wartość energii oddanej do sieci – dzięki temu na koncie prosumenckim pojawia się więcej środków,

– aktywni prosumenci mogą rozliczać się godzinowo i dostawać większy zwrot (nawet 30%) za niewykorzystaną energię.

W efekcie tych zmian wzrosła opłacalność rozliczeń w systemie net-billing, poprzez zmniejszenie różnicy między rynkową ceną energii dla prosumenta energii odnawialnej a oferowaną stawką z taryfy operatora. Dzięki tym zmianom nadwyżki energii wyprodukowane w miesiącach letnich, kiedy produkcja z paneli fotowoltaicznych jest najwyższa, są rozliczane korzystniej i zwiększają w sposób znaczący wartość depozytu prosumenckiego.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że każdorazowo kwestia opłacalności takiej instalacji jest bardzo indywidualna i zależy w głównej mierze od zużycia własnego energii w ciągu doby jak i magazynowania energii w formie energii elektrycznej lub cieplnej.