Roślina z wakacji? Sprawdź, zanim włożysz ją do walizki

Nieproszeni pasażerowie w wakacyjnym bagażu

Rośliny i produkty roślinne przywożone z zagranicznych podróży mogą być drogą przenoszenia agrofagów – owadów, grzybów, bakterii, wirusów i innych organizmów szkodliwych dla roślin.

Często nie są one widoczne podczas zakupu ani pakowania. Po przedostaniu się do nowego środowiska mogą jednak zagrozić uprawom, ogrodom, lasom i naturalnym ekosystemom.

Problem może zacząć się od pozornie niewinnej decyzji: włożenia do walizki sadzonki kupionej na lokalnym targu, owocu zabranego na drogę, nasion, gałązki lub dekoracji wykonanej z materiału roślinnego.

Według danych przywoływanych przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) organizmy szkodliwe dla roślin odpowiadają za około 40% strat w światowych uprawach żywności, a globalne straty ekonomiczne powodowane przez choroby roślin sięgają około 220 miliardów dolarów rocznie.
 
Przepisy dotyczą nie tylko sadzonek

Wymagania fitosanitarne obejmują m.in.:

Rośliny, produkty roślinne i inne przedmioty objęte przepisami, przywożone do Unii Europejskiej z państw trzecich, muszą posiadać świadectwo fitosanitarne wystawione przez właściwą służbę ochrony roślin w kraju pochodzenia. Dokument potwierdza, że przesyłka spełnia wymagania fitosanitarne.

Z obowiązku posiadania świadectwa zwolnionych jest pięć rodzajów owoców: banany, kokosy, duriany, daktyle i ananasy.

Zasady te dotyczą także osób prywatnych i obowiązują niezależnie od ilości przewożonego materiału. Oznacza to, że wymagania mogą obejmować również pojedynczą sadzonkę lub niewielką ilość nasion przywożonych na własny użytek. Szczegółowe zasady przywozu roślin spoza UE opisuje PIORiN.
 
Kiedy potrzebna jest kontrola graniczna?

Rośliny przeznaczone do sadzenia oraz niektóre owoce i warzywa, m.in. owoce cytrusowe, papryka, bakłażany i warzywa korzeniowe, wymagają zgłoszenia do granicznej kontroli fitosanitarnej.

Zgłoszenia dokonuje się za pośrednictwem unijnego systemu TRACES NT. Kontrola jest odpłatna, a wysokość opłaty zależy od rodzaju i ilości przewożonego materiału.

Jeżeli rośliny lub produkty roślinne zostaną przywiezione bez wymaganych dokumentów i kontroli, mogą zostać zatrzymane, odesłane do kraju pochodzenia albo zniszczone. Koszty tych działań ponosi osoba wprowadzająca towar. Ujawnienie takiego materiału w bagażu osobistym przez Służbę Celno-Skarbową może również wiązać się z karą finansową.
 
Państwo spoza UE nie zawsze oznacza daleką podróż

Wymagania fitosanitarne nie dotyczą wyłącznie egzotycznych kierunków. Obowiązują przy przywozie materiału roślinnego ze wszystkich państw nienależących do Unii Europejskiej, m.in. z Wielkiej Brytanii, Norwegii, Islandii czy Turcji.

Dlatego przed podróżą warto sprawdzić, czy roślina lub produkt roślinny, który chcemy zabrać ze sobą, może zostać legalnie wprowadzony na terytorium Unii Europejskiej i jakie dokumenty będą potrzebne.

W Polsce nadzór nad zdrowiem roślin sprawuje Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Inspektorzy PIORiN prowadzą graniczne kontrole fitosanitarne i działania służące ograniczaniu ryzyka wprowadzania oraz rozprzestrzeniania się organizmów szkodliwych.
 
Plant Health 4 Life – wspólnie dla zdrowia roślin

Plant Health 4 Life jest wspólną inicjatywą Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, Komisji Europejskiej oraz 33 krajów partnerskich. Tegoroczna odsłona jest czwartą i zarazem finałową edycją kampanii.

Jej celem jest zwiększanie świadomości na temat zdrowia roślin oraz pokazywanie, jak codzienne decyzje mieszkańców Europy wpływają na środowisko, bezpieczeństwo żywnościowe i gospodarkę.