Planowanie przestrzenne na wsi wymaga zmian – apel o uporządkowanie systemu

Warto podkreślić, że reforma planowania przestrzennego wprowadzająca plany ogólne gmin została zainicjowana przez ministra właściwego do spraw planowania i zagospodarowania przestrzennego, którym obecnie jest Minister Finansów i Gospodarki i to do jego kompetencji należy rozpatrywanie postulatów dotyczących zmiany przepisów w zakresie planów ogólnych gmin oraz trybu konsultacji społecznych związanych z ich wprowadzeniem. Natomiast z perspektywy Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) kluczowe znaczenie ma uwzględnienie potrzeb sektora rolnego w pracach nad planami ogólnymi, w tym zachowanie funkcji produkcyjnej gruntów rolnych oraz zapewnienie odpowiednich warunków dla rozwoju obszarów wiejskich.

Natomiast w odniesieniu do postulatów dotyczących ochrony istniejących gospodarstw oraz gwarancji rozwoju zabudowy zagrodowej, należy zauważyć, że kwestie te są co do zasady zagwarantowane w obowiązujących przepisach. Na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw, minister właściwy do spraw rozwoju wsi opiniuje plany ogólne gmin w zakresie kształtowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej i rozwoju produkcji rolniczej. Na tym etapie minister zwraca uwagę m.in. na potrzebę ochrony rolniczej przestrzeni produkcyjnej i konieczność zapewnienia odpowiedniej przestrzeni dla rozwoju produkcji rolniczej.

W swoich opiniach Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawia uwagi dotyczące m.in. projektowania stref nierolniczych na obszarach zabudowy rolniczej, konieczności tworzenia obszarów uzupełnienia zabudowy w strefach rolniczych, otaczania terenów istniejącej zabudowy zagrodowej strefami nierolniczymi, zaprojektowania niewielkiej liczby stref rolniczych pomimo istnienia na terenie gminy istotnych przesłanek funkcjonalnych oraz przestrzennych ku ich wprowadzeniu, ustalania niekorzystnych dla rolników parametrów w strefach o charakterze rolniczym w zakresie wysokości zabudowy możliwej do zrealizowania w strefach rolniczych.

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że opinia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odgrywa istotną rolę w projektowaniu przestrzeni w gminach. Część bowiem gmin po uzyskaniu opinii z zastrzeżeniami, koryguje ustalenia projektu i, ponownie zwraca się o stanowisko MRiRW, pomimo braku takiego obowiązku w przepisach prawa. Z analizy tych projektów wynika, że uwagi Ministra są w części uwzględnianie, gminy przedstawiają również wyjaśnienia co do poczynionych ustaleń w planie ogólnym.

Ponadto analiza zaopiniowanych projektów planów ogólnych pokazuje, że większość gmin przewiduje strefy rolnicze, a w ramach tych stref wyznacza obszary uzupełnienia zabudowy (OUZ). Istotne jest, aby przede wszystkim sami rolnicy brali czynny udział w pracach nad projektami planów ogólnych, tak aby zabezpieczyć możliwość rozwoju swoich aktywnych gospodarstw rolnych, ponieważ zarówno miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego jak i WZ będą musiały być zgodne z ustaleniami planów ogólnych. Oczywiście, MRiRW dołoży wszelkich starań, aby w swoich opiniach sugerować gminom konieczność uwzględniania w planach ogólnych potrzeby ochrony i rozwoju aktywnych gospodarstw rolnych. Odpowiednie planowanie przestrzenne ma bowiem kluczowe znaczenie dla przyszłości obszarów wiejskich, przede wszystkim dla utrzymania odpowiedniego poziomu efektywnej produkcji rolniczej.

Odnosząc się do kwestii blokowania rozwoju OZE i biogazowni wskazuję, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w opiniach do planów ogólnych podkreśla znaczenie biogazowni rolniczych jako inwestycji, które przyczyniają się do wzmocnienia produkcji rolnej oraz zmniejszenia jej odziaływania na środowisko. Przygotowywany plan ogólny nie powinien ograniczać działalności rolniczej w zakresie budowy biogazowni rolniczej, w szczególności, jeśli obecny lub planowany profil produkcyjny gospodarstw rolnych związany jest z produkcją zwierzęcą. Budowa pozostałych instalacji odnawialnych źródeł energii na gruntach rolnych (w szczególności elektrowni fotowoltaicznych) jest kontrowersyjna, gdyż prowadzi do nieuchronnego konkurowania pomiędzy rolnikami a firmami energetycznymi o jeden z podstawowych zasobów produkcyjnych w rolnictwie – ziemię. Tymczasem dotychczasowe doświadczenia wskazują, że większość gmin przewiduje możliwość lokalizowania paneli fotowoltaicznych i elektrowni wiatrowych właściwie we wszystkich strefach otwartych na swoim terenie (nawet na gruntach chronionych klas I-III), co w ocenie ministerstwa może znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić rozwój produkcji rolnej.

Informuję ponadto, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierował do Ministerstwa Rozwoju i Technologii pismo z prośbą o uwzględnienie budynków z rodzaju 108 według Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT), tj. budynki produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa, w rozporządzeniu w sprawie sposobu wyznaczania obszaru uzupełnienia zabudowy w pianie ogólnym gminy. Takie rozwiązanie pozwoli na wyznaczenie obszaru uzupełnienia zabudowy (OUZ) w granicach aktywnych gospodarstw rolnych, które posiadają większą ilość zabudowy związaną z prowadzonym gospodarstwem rolnym. W konsekwencji rozwój zabudowy w tych gospodarstwach będzie możliwy w oparciu o decyzję o warunkach zabudowy (WZ).

Dodatkowo, w odniesieniu do problematyki marginalizacji funkcji rolniczych wsi wyjaśniam, że prace nad projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi (UPR08) są w toku. Obecnie trwają uzgodnienia międzyresortowe oraz analizowane są uwagi z etapu konsultacji publicznych i opiniowania. Projekt będzie dalej procedowany zgodnie z zasadami tworzenia prawa w ramach rządowego procesu legislacyjnego.